Syfilis of lues is een seksueel overdraagbare aandoening veroorzaakt door Treponema pallidum een spirocheet-achtige bacterie. In Nederland lopen jaarlijks 1500-2000 mensen de infectie op; in meer dan 80% mannen die seks hebben met mannen. Kenmerkend voor Syfilis zijn de verschillende fases waarin de ziekte tot uiting komt. Bij deze verschillende fases horen ook wezenlijk andere vormen van diagnostiek, waarbij het aanvragen van niet passende diagnostiek kosten met zich mee brengt, maar vooral geen relevant antwoord op zal leveren, waardoor een juiste diagnose niet wordt gesteld of vertraging oploopt.

Treponema pallidum (lues/syfilis) PCR

Na een gemiddelde incubatietijd van drie weken (spreiding 10-90 dagen) kan primaire Syfilis ontstaan welke klassiek bestaat uit één, soms meerdere, pijnloze ulcus/ulcera op de plaats van besmetting (genitalia, anorectaal, mond). Alleen op dit moment van de ziekte is het zinvol om een Treponema pallidum (lues/syfilis) PCR aan te vragen. Primaire syfilis is doorgaans een selflimiting ziekte en het ulcus zal doorgaans na een aantal weken verdwenen zijn, maar patiënten blijven wel besmettelijk.

In alle andere stadia van de infectie is qua diagnosticum alleen een serologische bepaling zinvol.

Serologie

Zonder behandeling ontwikkelt ongeveer 75% van de patiënten na de primaire fase een secundaire syfilis, een meer algemeen ziektebeeld waarbij koorts, algemene malaise, spier en gewrichtspijn en met name ook huidafwijkingen kunnen ontstaan. De spirocheten verspreiden zich op dat moment via de bloedbaan door het lichaam. De patiënt is dan nog steeds besmettelijk. Diagnostiek bestaat in deze fase uit serologie. Enerzijds Treponemale antistoffen, welke in dit stadium eigenlijk altijd aanwezig zijn en levenslang detecteerbaar blijven. Ze geven aan dat de patiënt syfilis heeft of heeft doorgemaakt. Daarnaast bepalen wij op het microbiologisch laboratorium in geval van de aanwezigheid van treponemale antistoffen ook de RPR. Deze bepaling voegen wij dan automatisch toe. De RPR titer zegt iets over de activiteit van de infectie. RPR-antistoffen behoren te verdwijnen na succesvolle behandeling en worden dan ook gebruikt om het succes van behandeling aan te tonen. Daarnaast verdwijnen deze RPR-antistoffen doorgaans ook langzaam indien de infectie zonder behandeling tot rust komt en latent aanwezig blijft.

Na stadium I en II ontstaat een latente fase zonder klinische verschijnselen, waarna een derde stadium, tertiaire syfilis , kan ontstaan waarbij er schade ontstaat door de eigen immuunrespons. Symptomen kunnen sterk variëren, maar vaak is het centrale zenuwstelsel betrokken. Daarnaast zijn onder andere cardiale, oculaire, gehoor en huidafwijkingen mogelijk. Zowel in de latente fase, wanneer patiënten gescreend willen worden, als in de tertiaire fase is diagnostiek altijd middels het bepalen van treponemale antistoffen.

Syfilis is qua beloop en diagnostiek een van de meest ingewikkelde infectieziekten. Bij vragen over de juiste vorm van diagnostiek of de betekenis van de uitkomst van een diagnostische test denken de artsen-microbioloog graag met jullie mee.